အေမရိကန္ႏိုင္ငံတြင္ ေနထိုင္ေသာ ကရင္နီလူမ်ဳိး မ်ားသည္ မိမိတို႔ ကရင္နီစာကို တတ္ေျမာက္ရန္ အတြက္ ပထမဆုံးအႀကိမ္ သင္ၾကားေပးေနေၾကာင္း ကရင္နီစာ သင္ၾကားသူ ဆရာ၊မမ်ားက ေျပာသည္။
Minnesota ျပည္နယ္ Saint Paul ၿမိဳ႕မွ ဆယ္ေက်ာ္သက္ ကရင္နီေက်ာင္းသူ၊သား ၂၂ ဦးအား ဆရာ ေဆာ္တစ္ ဦးေဆာင္ၿပီး ကြယ္လြန္သူ ကရင္နီအမ်ဳိးသားေခါင္းေဆာင္ ဆရာႀကီး ထဲဘူးဖဲ ကိုယ္ပိုင္ တီထြင္ထားခဲ့ေသာ ကရင္နီစာကို ၿပီးခဲ့သည့္ စက္တင္ဘာလမွ စ၍ သင္ၾကားေပးေနသည္။
အေမရိကန္မွ ကရင္နီေက်ာင္းသူ၊သားမ်ားသည္ ကရင္နီလူမ်ဳိးမွာ ကိုယ္ပိုင္ ကရင္နီစာ ရိွေၾကာင္းကို သိရိွထားၿပီး တတ္ေျမာက္ရန္ႏွင့္ အျခားလူမ်ဳိးမ်ား အၾကားတြင္ ထုတ္ေဖာ္ျပသႏိုင္ရန္အတြက္ ရည္ရြယ္၍ သင္ၾကားေပးျခင္း ျဖစ္သည္ဟု Saint Paul ၿမိဳ႕တြင္ ေနထိုင္သူ ဆရာ ေဆာ္တစ္က ေျပာသည္။
“က်ေနာ္တို႔ ကရင္နီကေလးေတြက ဒီအေမရိကန္မွာ ေရာက္တာ ေက်ာင္းသြားရင္လည္း အဂၤလိပ္ စကား ေျပာရတယ္။ ဘယ္ေနရာမွာဆို အဂၤလိပ္ ျဖစ္ေတာ့ သူတို႔က ကရင္နီစကားကို ေျပာတာေတာ့ ေျပာတတ္ၾကေသးတယ္။ ကရင္နီစာက ဘယ္မွာလဲ၊ ကရင္နီ စာလုံးက ဘယ္လိုျဖစ္လဲ ဆိုတာ သူတို႔ သိတာေတာ့ သိၾကေသးေပမဲ့ တျခားသူမ်ားကို မေျပာျပႏိုင္ေတာ့ဘူး။ အဲဒါေၾကာင့္ အနာဂါတ္မွာ သူတို႔ အဂၤလိပ္ တခုတည္းကို သိဖို႔မကဘဲ က်ေနာ္တို႔ ကရင္နီမွာလည္း စာရိွတယ္၊ အဂၤလိပ္ ဒီလိုေျပာရင္ ကရင္နီက ဒီလိုေျပာတယ္၊ သူတို႔ ဘာသာျပန္ႏိုင္ဖို႔အတြက္ က်ေနာ္ ရည္ရြယ္ၿပီး သူတို႔ိကို ကရင္နီစာ သင္ေပးတာပါ” ဟု သူက ေျပာသည္။
သင္ရိုးညြန္းတန္းမ်ားအတြက္ ကရင္နီစာေပ အဖြဲ႔အစည္းမွ ကရင္နီစာ ဘာသာရပ္အတြက္ ေရးဆြဲထားေသာ ကရင္နီစာအုပ္ သင္ရိုးညြန္းတန္းမ်ားကို ယူၿပီး ေက်ာင္းသူ၊သားမ်ားအား သင္ၾကားေပးသည္ဟု ေဆာ္တစ္က ဆက္ေျပာသည္။
North Carolina ျပည္နယ္ Winston Salem ၿမိဳ႕တြင္လည္း ကရင္နီစာ မတတ္ၾကေသးေသာ ကရင္နီအမ်ဳိးသမီး ၁၀ ဦး၀န္းက်င္အား ဆရာမ ဆာမွဴးမွ ကရင္နီစာကို သင္ၾကားေပးေနသည္။
“က်မတို႔က ကိုယ့္လူမ်ဳိးနဲ႔ကို ေနေတာ့ ဒီအသိုင္းအ၀ိုင္းမွာ လာေနတဲ့ ကရင္နီလူမ်ဳိးေတြကို ကရင္နီစာ တတ္ခိုင္းေစခ်င္တယ္။ က်မတို႔ သားသမီးေတြကလည္း ကရင္နီစာကို မေမ့ဖို႔၊ ကရင္နီစာကိုတတ္ဖို႔ အတြက္ ႀကိဳးစားလုပ္သြားမယ္” ဟု Winston Salem ၿမိဳ႕တြင္ ေနထိုင္ေသာ ဆရာမ ဆာမွဴးက ေျပာသည္။
ကရင္နီစာသည္ ၃ မ်ဳိး ရိွသည္။ ၎ကရင္နီစာမ်ားမွာ ဗမာဗ်ည္းအကၡရာမ်ားျဖင့္ ကြယ္လြန္သူ ဦးမီရယ္ တီထြင္ထားေသာ ကရင္နီစာ၊ အဂၤလိပ္ (လက္တင္)ျဖင့္ ခရစ္ယာန္ ကက္သစ္လစ္ အဖြဲ႔မွ တီထြင္ထားေသာ ကရင္နီစာႏွင့္ ဆရာႀကီး ထဲဘူးဖဲ ကိုယ္ပိုင္ တီထြင္ထားေသာ ကရင္နီစာတို႔ ျဖစ္သည္။
ဗမာကရင္နီစာသည္ အမ်ားအားျဖင့္ ကရင္နီျပည္တြင္းတြင္ အသုံးျပဳၾကၿပီး ျမန္မာအစိုးရမွ အသုံးျပဳခြင့္ ေပးထားသည္။ အဂၤလိပ္ကရင္နီစာသည္ ခရစ္ယာန္ ကက္သလစ္ အသိုင္းအ၀ိုင္းတြင္ အသုံးျပဳၾကၿပီး ျပည္တြင္းတြင္လည္း ျမန္မာအစိုးရမွ သုံးခြင့္ ေပးထားသည္။ ထဲဘူးဖဲ ကရင္နီစာသည္ ကရင္နီေတာ္ လွန္ေရး အသိုင္းအ၀ိုင္းရိွ စာသင္ေက်ာင္းမ်ားတြင္ ဘာသာရပ္တခုအျဖစ္ အသုံးျပဳသင္ၾကားၿပီး ျပည္တြင္းတြင္မူ ျမန္မာအစိုးရက အသုံးျပဳခြင့္ မေပးဘဲ ပိတ္ပင္ထားသည္။
ကရင္နီစာ ၃ မ်ဳိး ရိွသည့္အနက္ ထဲဘူးဖဲ ကရင္နီစာသည္ ကရင္နီျပည္တြင္းရိွ မ်ဳိးႏြယ္စုမ်ား၏ ဘာသာ စကားမ်ားကို အသံထြက္ႏိုင္ဆုံး ျဖစ္သည္ဟုနယူးဇီလန္ႏိုင္ငံတြင္ ေနထိုင္ေသာ ၀ါရင့္ ကရင္နီစာ ဆရာေဟာင္း ကူးရယ္က ေျပာသည္။
“ဒီဆရာႀကီး ထဲဘူးဖဲ ထြင္ထားတဲ့ ကရင္နီဗ်ည္းအကၡရာ စာေပကို ကရင္နီလူမ်ိဳးေတြ ဒီစာေပကို စိတ္မ၀င္စားသည္ျဖစ္ေစ၊ စိတ္အားထက္သန္ေနတဲ့ သူေတြျဖစ္ေစ ဒီစာေပကို ဆုပ္ကိုင္ထားလို႔ ရပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ဒီစာကို ကရင္နီျပည္ တျပည္လံုး မသံုးႏိုင္ေသးဘူး၊ အသံုးျပဳခြင့္ မေပးေသးဘူး ဆိုေပမယ့္ ဒီစာေပက သမိုင္းနဲ႔ သက္ဆိုင္တယ္ေလ။ သမိုင္းအရ ဆိုထားတာက ကရင္နီျပည္သည္ သီးျခားလြတ္လပ္ေသာ ျပည္တျပည္ ျဖစ္သည္လို႔ ဆိုထားပါတယ္။ အဲေတာ့ သီးျခားေသာ စာေပ ဗ်ည္းအကၡရာလည္း ရွိရမယ္။ လူမ်ိဳးရဲ့ ဘာသာစကားအတြက္လည္း အသံထြက္ မွန္ကန္ရပါမယ္၊ အသံထြက္ မ၀ဲရဘူး။ အကယ္၍ ဗမာဗ်ည္း အကၡရာနဲ ့ အသံုးျပဳမယ္ဆိုရင္ ကေယာအတြက္ အခက္အခဲ ေတြ႔မယ္။ ကယန္း(ပေဒါင္) ဘာသာစကားလည္း အသံ ခက္ခဲမယ္။ အသံထြက္ေတြ ၀ဲကုန္မယ္၊ မပီျပင္ေတာ့ဘူး။ သူတို႔ကို ဒီစကားပဲေျပာ၊ ဒီဘာသာပဲေျပာ ဖိအားေပးေျပာခိုင္းလို႔ မရဘူး။ အဓိက ဒီမ်ိဳးႏြယ္စုေတြအတြက္က ဆရာႀကီး ထဲဘူးဖဲ ထြင္ထားတဲ့ စာနဲ႔ ပိုၿပီး ကိုက္ညီပါတယ္။ လူမ်ိဳးစု တစုခ်င္းစီရဲ့ ကိုယ္ပိုင္ စစ္မွန္တဲ့ အသံကို အသံထြက္ႏိုင္ဖို႔ပါပဲ။ အဲဒါက စာေပနဲ႔ ပတ္သက္တာေပါ့။ ဆရာႀကီး ထဲဘူးဖဲ ရွင္းျပခ်က္အရဆို အေရးႀကီးဆံုးက မ်ိဳးႏြယ္စုရဲ႕ ဘာသာစကားသံ မပေပ်ာက္ဖို႔။ က်ေနာ္တို႔ လူမ်ိဳးစုေတြ ကိုယ္ပိုင္ အသံထြက္ အစစ္အမွန္ ထြက္ႏိုင္ဖို႕ပါပဲ” ဟု ၎က ေျပာသည္။
ထဲဘူးဖဲ ကရင္နီစာသည္ ဗ်ည္းအကၡရာ ၂၄ လုံးႏွင့္ သံရ ၁၃ လုံး ရိွသည္။ ထဲဘူးဖဲသည္ သူ႔ကရင္နီစာကို လြန္ခဲ့ေသာ ၁၉၅၈ ခုႏွစ္တြင္ စတင္တီထြင္ခဲ့ၿပီး ၁၉၆၀ ခုႏွစ္၀န္းက်င္တြင္ ၿပီးဆုံးခဲ့သည္ဟု ကရင္နီအမ်ဳိးသားစာေပ ၀န္ႀကီးလည္းျဖစ္၊ ထဲဘူးဖဲ၏ ငယ္သူငယ္ခ်င္းလည္း ျဖစ္သည့္ ဆရာႀကီး တူရယ္ ေျပာျပခ်က္အရ သိရသည္။
